Đột phá thể chế, khơi thông nguồn lực sáng tạo

Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng đã định hướng phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số như những trụ cột quan trọng trong ba đột phá chiến lược: “đẩy mạnh nghiên cứu, chuyển giao, ứng dụng và phát triển mạnh khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo”; “chú trọng phát triển hạ tầng thông tin, viễn thông, tạo nền tảng chuyển đổi số quốc gia, từng bước phát triển kinh tế số, xã hội số”. Trong hai năm cuối nhiệm kỳ Đại hội XIII, hàng loạt quyết sách đổi mới mang tính lịch sử được ban hành, trong đó Nghị quyết 57-NQ/TW đã xác lập rõ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là “đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất, đổi mới phương thức quản trị quốc gia”, nhằm hướng tới mục tiêu cuối cùng là tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng suất lao động và đưa đất nước phát triển bứt phá, giàu mạnh.

Điểm nổi bật là sự thay đổi căn bản trong nhận thức và tư duy phát triển. Nếu như trước đây, khoa học, công nghệ chủ yếu được nhìn nhận như một lĩnh vực chuyên ngành, thì trong nhiệm kỳ XIII, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã được xác định rõ là động lực chính của phát triển quốc gia, gắn trực tiếp với mục tiêu nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh.

Tư duy quản lý nhà nước chuyển mạnh từ quản lý sang kiến tạo và dẫn dắt phát triển; từ chú trọng đầu vào sang coi trọng kết quả đầu ra và tác động thực tiễn; từ tâm lý e ngại rủi ro sang chấp nhận rủi ro có kiểm soát trong nghiên cứu, thử nghiệm và đổi mới. Đây là bước chuyển có ý nghĩa nền tảng, tạo tiền đề giải phóng tiềm năng sáng tạo trong toàn xã hội, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp.

Trên cơ sở đổi mới tư duy, nhiệm kỳ Đại hội XIII chứng kiến đột phá mạnh mẽ về thể chế khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, nhất là sau khi Nghị quyết 57 xác định rõ thể chế là điều kiện tiên quyết, cần hoàn thiện và đi trước một bước. Đảng ủy Bộ Khoa học và Công nghệ đã chỉ đạo rà soát, tháo gỡ những mâu thuẫn, chồng chéo trong hệ thống pháp luật, sửa đổi kịp thời các văn bản quy phạm pháp luật và nghiên cứu các vấn đề mới phát sinh để hoàn thiện hành lang pháp lý; đã tham mưu Chính phủ trình Quốc hội thông qua 10 dự án luật và các nghị quyết quan trọng, đồng thời ban hành đồng bộ hệ thống văn bản dưới luật, tạo ra hệ sinh thái pháp lý thông thoáng, đặc thù cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, làm nền tảng cho phát triển dài hạn. Thể chế từng được coi là điểm nghẽn của điểm nghẽn, nhưng trong nhiệm kỳ qua thể chế được coi là điểm đột phá của những đột phá.

Với nhiều cơ chế đột phá được hình thành, lần đầu tiên đổi mới sáng tạo được đặt ngang hàng với khoa học và công nghệ; phương thức quản lý chuyển từ đầu vào sang quản lý theo kết quả đầu ra; cho phép tổ chức, cá nhân sở hữu và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, hưởng tối thiểu 30% lợi nhuận, miễn giảm thuế thu nhập cá nhân. Định hướng chuyển từ sử dụng sang làm chủ công nghệ chiến lược cũng được xác lập rõ ràng. Kết quả khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải đo lường được tác động, đóng góp trực tiếp vào nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển kinh tế-xã hội. Trong công nghiệp công nghệ số, hành lang pháp lý cho các lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, tài sản số từng bước được hoàn thiện, với các chính sách ưu đãi cho dự án trọng điểm, đồng thời tháo gỡ các điểm nghẽn trong viễn thông, tần số, tiêu chuẩn, quy chuẩn, sở hữu trí tuệ và năng lượng nguyên tử, nhằm tạo khuôn khổ pháp lý thống nhất để triển khai hiệu quả các nhiệm vụ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong giai đoạn mới...

https://nhandan.vn/